Phải, đây là nhà.
Đây là Trái Đất.
Không tìm thấy lục địa quen thuộc nào phải không?
Quá khứ là một hành tinh khác.
Thực ra là rất nhiều hành tinh khác.
Tôi đang đứng trong dòng thời gian vô tận đã trôi qua
kể từ sự kiện Big Bang.
Để hình dung được về nó,
chúng tôi đã nén tất cả chúng vào một năm duy nhất.
Bây giờ là buổi sáng sớm ngày 23 tháng 12
trên Lịch Vũ trụ của chúng ta
hay khoảng 350 triệu năm trước
khi thế giới của chúng ta mới chỉ bốn tỷ năm tuổi.
Trái Đất đã trông rất khác.
Bạn có lẽ sẽ còn không nhận ra nơi này.
Các ngôi sao cũng không giúp được bạn.
Kể cả các chòm sao hồi đấy trông cũng khác.
Loài khủng long vẫn phải 100 triệu năm nữa mới xuất hiện.
Chưa hề có chim chóc, hoa cỏ.
Và không khí cũng khác nữa.
Khí quyển lúc đó có nhiều oxy hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong lịch sử Trái Đất,
trước đó hoặc sau đó.
Điều này cho phép côn trùng lớn hơn bây giờ rất nhiều.
Bằng cách nào?
Côn trùng không có phổi.
Khí oxy nuôi sự sống được lấy qua những lỗ hổng trên cơ thể của chúng.
và được vận chuyển qua một mạng lưới những đường ống.
Nếu một con côn trùng quá lớn,
lớp bên ngoài của những đường ống này sẽ hấp thụ hết khí oxy
trước khi chúng có thể vào đến các cơ quan bên trong.
Nhưng trong Kỷ Than đá,
trong khí quyển có khoảng gần gấp đôi lượng khí oxy ngày nay.
Côn trùng vì thế có thể lớn hơn rất nhiều
mà vẫn có đủ khí oxy cho cơ thể chúng.
Đó là tại sao chuồn chuồn ở đây to bằng đại bàng
và những con cuốn chiếu thì lớn bằng kích cỡ của cá sấu.
Vậy tại sao khi đó lại có nhiều oxy như vậy?
Nó được tạo ra bởi một dạng sống mới.
Loại sinh vật gì có thể thay đổi khí quyển Trái Đất mạnh mẽ tới vậy?
Là những loài thực vật có thể vươn tới chạm bầu trời--
Cây thân gỗ.
Trong cuộc đua giành ánh sáng mặt trời của chúng,
các loài cây đã tiến hóa được một cách để chống lại trọng lực.
Trước cây thân gỗ, loài thực vật cao nhất
cũng chỉ đến ngang hông con người.
Và rồi một điều kỳ diệu xảy ra.
Một phân tử thực vật vừa bền chắc lại vừa dẻo dai đã tiến hóa,
một loại vật chất có thể đỡ được trọng lượng rất lớn,
nhưng vẫn có thể uốn cong đi trong gió bão mà không bị gãy.
Lignin đã giúp cây thân gỗ có thể thành hiện thực.
Giờ sự sống có thể xây cao lên trên.
Và điều này mở ra cả một vùng lãnh địa mới,
một ma trận ba chiều của những cộng đồng cách mặt đất rất xa.
Trái Đất trở thành Hành tinh của loài Cây thân gỗ.
Nhưng lignin có một khuyết điểm:
nó rất khó được tiêu hóa.
Khi đội phá dỡ của thiên nhiên, những loài nấm và vi khuẩn,
cố ăn bất cứ thứ gì có lignin trong đó,
chúng bị một ca khó tiêu nặng.
Và mối ăn gỗ sẽ chưa tiến hóa cho đến ít nhất là 100 triệu năm nữa.
Vậy phải làm gì với tất cả những đám cây chết đó?
Phải mất hàng triệu năm đám nấm và vi khuẩn
mới tiến hóa được cơ chế sinh học để tiêu hóa chúng.
Trong lúc đó, cây thân gỗ vẫn cứ mọc lên không ngừng nghỉ,
rồi chết, rồi đổ xuống,
rồi bị chôn vùi trong bùn và chất đống lại qua suốt hàng nghìn năm.
Dần dần, đã có đến hàng trăm tỷ thân cây
được chôn cất trong lòng Trái Đất,
những khu rừng bị chôn vùi trên khắp hành tinh.
Mối hiểm họa nào có thể đến từ nó?
Vách đá này ở Nova Scotia là một loại lịch khác.
Nó kể câu chuyện về một thế giới kia đã từng phát triển hưng thịnh ngay ở đây.
Và đây chính là vỏ xác ướp còn lại
của cái cây 300 triệu năm tuổi đó.
Nó được làm từ các hạt khoáng thạch đã thay thế dần các lớp gỗ ban đầu
của từng tế bào một-- nói cách khác, một hóa thạch.
Cái cây đã trả lại những phân tử hữu cơ của nó cho môi trường từ rất lâu rồi,
những phân tử cacbon và nước của nó. Chỉ có hình dáng của nó là còn lại.
Khi cái cây này còn sống,
nó lấy vào cacbon dioxit và nước
và dùng ánh sáng mặt trời để biến chúng thành những vật chất hữu cơ giàu năng lượng.
Cái cây nhả ra oxy như một thứ chất thải.
Đó là điều mà cây và các dạng thực vật khác vẫn làm.
Khi thực vật chết,
xác chúng mục ruỗng,
và nó đảo ngược lại quá trình.
Những vật chất hữu cơ của chúng kết hợp với oxy và phân hủy,
trả lại khí cacbon dioxit vào môi trường.
Điều này giúp cân bằng lại cuốn sổ thu-chi hóa học của khí quyển Trái Đất.
Nhưng nếu đám cây thân gỗ bị chôn vùi trước khi chúng có thể kịp mục ruỗng,
có hai điều sẽ xảy ra...
chúng mang lượng cacbon và năng lượng mặt trời tích tụ theo chúng
và để lại khí oxy cứ dồn chất dần lên trong khí quyển.
Đó là điều đã xảy ra khoảng 300 triệu năm trước.
Có một lượng oxy dư thừa lớn.
Đó là lý do đám bọ có thể lớn đến thế.
Nhưng còn đám cacbon bị chôn vùi kia thì sao?
Chúng sẽ nằm đó trong suốt hàng nghìn năm,
trước khi tấn công sự sống trên Trái Đất bằng đòn đánh mạnh nhất của nó.
Có những nơi trên hành tinh này mà bạn có thể bước qua thời gian
và đọc lại lịch sử viết trong những tảng đá.
Bãi biển này ở Nova Scotia là một nơi như vậy.
Mỗi lớp đá là một trang sách.
Mỗi lớp kể lại câu chuyện về một trận lũ lụt,
trận này nối tiếp trận khác, trong suốt hàng triệu năm.
Những lớp trầm tích của các trận lụt cứ được chôn vùi dần
và bị ép thành đá bởi nhiệt và áp lực;
cũng chính những lực đã làm nên những ngọn núi
rồi nâng chúng lên mặt đất,
cùng với các khu rừng hóa thạch bị chôn vùi.
Những lớp mới hơn bao giờ cũng lắng đọng phía trên các lớp cũ.
Mọi trang sách đều được xếp đúng thứ tự,
ghi lại bằng chứng cho mọi việc đã diễn ra ở đây suốt hàng triệu năm.
Ở phía đó là những quá khứ xa xôi hơn.
Và với mỗi bước tôi đi,
tôi lại di chuyển khoảng 1.000 năm gần hơn tới hiện tại,
và xa dần khỏi thế giới của 300 triệu năm trước đây.
50 triệu năm sau đó nằm ở hướng đó.
Đây là điểm khởi đầu cho kết thúc của Kỷ Permi,
một sự kiện thảm họa không gì sánh bằng.
Kỷ Permi là dãy hành lang tối nhất
trong đài tưởng niệm những cành đã gãy của Cây Sự Sống này--
Tòa Nhà của Sự Tuyệt Chủng.
Chết chóc chưa bao giờ đến gần tới mức thống trị tuyệt đối trên Trái Đất này như thế
trong suốt 250 triệu năm từ đó đến giờ.
Những vụ phun trào, tại nơi mà ngày nay là Siberia,
kéo dài trong suốt hàng trăm nghìn năm.
Dung nham phun trào và chôn vùi hơn 2,5 triệu km vuông.
Sự kiện này mạnh hơn mọi vụ phun trào từng có trong lịch sử.
Một lượng khổng lồ khí cacbon dioxit được phun ra từ những miệng núi lửa.
Thứ khí nhà kính này làm nóng khí hậu.
Và đây chính là lúc những cánh rừng bị chôn vùi đã lâu
từ Kỷ Than đá kia xuất hiện trở lại.
Trong suốt 50 triệu năm trước đó,
những thân cây này đã chồng chất thành những vỉa than đá khổng lồ,
và khi sự kiện đó xảy ra,
một trong những trữ lượng than đá lớn nhất trên cả hành tinh
được chôn vùi ngay đúng ở Siberia.
Nhiệt lượng từ dung nham nung nóng đám than,
đẩy metan và những chất khí giàu sulfur khác ra khỏi mặt đất.
Chúng chứa đầy độc chất và những hạt bụi tro phóng xạ--
khói than.
Thứ chất độc phù thủy này làm ô nhiễm cả bầu khí quyển
và làm mất cân bằng trầm trọng khí hậu trên Trái Đất.
Một màn sương mù axit sulfuric chặn ánh sáng mặt trời và làm tăm tối cả hành tinh.
Nhiệt độ toàn cầu tụt xuống dưới mức đóng băng
Trong các khoảng nghỉ giữa các đợt phun trào,
màn sương axit rơi lại xuống mặt đất.
Nhưng khí cacbon dioxit thì vẫn ở nguyên và tích tụ dần trong khí quyển
để tạo nên hiệu ứng nóng lên toàn cầu.
Hàng năm trời lạnh lẽo cùng cực luân chuyển với hàng thiên niên kỷ nóng âm ỉ
liên tục tấn công một quần thể ít ỏi động thực vật còn sót lại.
Chúng không có cơ hội để thích ứng nổi với những cú thay đổi đột ngột của khí hậu.
Khi sự nóng lên toàn cầu cứ tiếp tục,
lớp nước mặt và ở đáy sâu bắt đầu dần hòa với nhau,
nâng dần nhiệt độ đã một thời lạnh lẽo đến cùng cực của đáy biển.
Những tảng băng giàu khí metan đã từng bị đông cứng trong trầm tích bắt đầu tan dần.
Khí metan được giải phóng dần tìm được đường lên tới bề mặt
và hòa lẫn vào bầu khí quyển.
Khí metan giữ nhiệt còn hiệu quả hơn cả cacbon dioxit,
vậy nên khí hậu càng trở nên nóng hơn nữa.
Và khí metan còn hủy diệt cả lớp ozon trong tầng bình lưu.
Lớp bảo vệ tự nhiên của sự sống để ngăn bức xạ tử ngoại chết người từ vũ trụ
đang bị ăn mòn dần.
Vòng tuần hoàn hải lưu giữa các đại dương trên thế giới cũng bị chặn đứng.
Những vùng nước tù đọng trở nên thiếu dần oxy,
giết gần như mọi loại cá trong các vùng biển.
Nhưng một loại sự sống vẫn phát triển hưng thịnh trong môi trường tàn bạo này...
những vi khuẩn sản sinh ra khí hydro sulfua chết người
như một sản phẩm thừa.
Đây là giọt nước cuối làm tràn ly.
Loại khí độc giết chết hầu như mọi loại cây và động vật còn lại trên đất liền.
Đây là cuộc Đại Hủy diệt.
Điểm mà sự sống trên Trái Đất đã đến gần nhất tới sự tận diệt hoàn toàn.
Chín trên mười loài tuyệt chủng.
Phải mất rất lâu sự sống mới phát triển trở lại.
Trong vài triệu năm sau đó, Trái Đất có thể được gọi là
Hành tinh của Chết chóc.
Chúng ta là hậu duệ
của một trong vài giống loài may mắn sống sót.
Bạn là con người và đang sống vào chính khoảnh khắc này
bởi vì họ đã xoay sở được để tồn tại, truyền lại ADN
qua một trong những giai đoạn nguy hiểm nhất của toàn bộ lịch sử sự sống.
Ngọn núi này được làm hoàn toàn bởi sự sống.
Loại sự sống đã từng phát triển thịnh vượng trong những ngày huy hoàng của Kỷ Permi,
trước khi thảm họa nổ ra.
Đây là một phần của dãy núi dài 400 dặm Guadalupe Mountain
chạy qua hai bang Texas và New Mexico.
Đây là vỉa hóa thạch lớn nhất thế giới.
Tất cả chỗ này từng là một vùng biển nội địa rộng lớn.
Vỉa san hô này phát triển và lớn lên trong khoảng vài triệu năm,
và đã là nhà của vô số động vật thân lỗ, tảo lục,
và những động vật quá nhỏ để có thể thấy.
Khi những sinh vật này chết, chúng chìm xuống đáy và bị chôn vùi trong bùn.
Qua hàng triệu năm, những gì còn lại của chúng trở thành dầu mỏ và khí đốt.
Dần dần, đáy vực chìm dần và vỉa đá này chết.
Thị trấn ma dưới lòng biển này
sau đó bị chôn vùi hơn một dặm dưới mặt đất.
Sau đó, các lực kiến tạo lại nâng vỉa hóa thạch này lên trên mực nước biển,
nơi nó bị bào mòn và đẽo gọt bởi gió và mưa qua hàng nghìn năm.
Cứ thử tưởng tượng nơi này trông đã như thế nào 275 triệu năm trước,
khi nó là một vùng biển nhiệt đới nội địa sôi động,
nơi đầy rẫy các hòn đảo
và nuôi dưỡng vô vàn sự sống.
Cho tới khoảng 220 triệu năm trước,
Vùng New England và Bắc Phi còn là hàng xóm sát vách nhau.
Không hề có thứ gọi là biển Đại Tây Dương.
Những chấm xanh nhỏ nhỏ ở trung tâm đó--chúng là hồ.
Chúng là những dấu hiệu bên ngoài đầu tiên cho thấy siêu lục địa đang tách ra dần
và rằng sự sống trên Trái Đất đang sắp trải qua một cơn chấn động lớn.
Một triệu năm sau, những hồ nước trở thành một vịnh dài
thứ rồi sẽ lớn trở thành biển Đại Tây Dương.
Những thay đổi sâu sắc trên bề mặt
chỉ là những biểu hiện nhỏ của một thứ còn kịch tính hơn đang xảy ra sâu bên dưới,
trong lòng Trái Đất.
Tới khi chúng ta xuất hiện, những bằng chứng về cuộc đại chấn động toàn cầu này
đã bị chôn vùi sâu dưới lòng biển.
Chúng ta hoàn toàn bị cắt rời khỏi câu chuyện vĩ đại về quá khứ đầy bạo lực của Trái Đất--
một giống loài bị mất trí nhớ đang cố tìm ra
chúng ta là ai và chuyện gì đã xảy ra trước khi chúng ta thức dậy.
Vào năm 1570, Abraham Ortelius tạo ra tập bản đồ thế giới hiện đại đầu tiên,
thể hiện tất cả những khám phá của 80 năm trước đó--
Thời đại Vàng của Khám phá.
Trước khi mực kịp khô,
Ortelius bước lùi lại khỏi kiệt tác của mình
và trở thành người đầu tiên trong rất nhiều người nhận ra
sự vừa khớp đến đáng kinh ngạc giữa các mảng lục địa ở hai nửa Đại Tây Dương.
Ông sau đó đã viết rằng Châu Mỹ bị tách rời khỏi Châu Âu và Châu Phi
bởi động đất và lũ lụt.
Nhưng quan sát của Ortelius vẫn chỉ là một suy đoán
cho đến tận một vài thế kỷ sau...
khi một nhà thiên văn và khí tượng học người Đức đầu thế kỷ 20
thu thập các bằng chứng để xây dựng cơ sở khoa học cho nó.
Alfred Wegener đã được tuyển quân trong Thế Chiến thứ I,
nhưng nhanh chóng bị thương sau đó.
Trong lúc hồi phục tại một bệnh viện dã chiến,
ông lục lọi các công trình khoa học để tìm hiểu về quá khứ của Trái Đất.
Nhiều năm trước, Wegener đã tình cờ tìm thấy một nghiên cứu rất hấp dẫn
trong chồng nghiên cứu ở thư viện trường đại học của ông.
Wegener cảm thấy khó hiểu là hóa thạch của cùng một loài dương xỉ đã tuyệt chủng
lại được tìm thấy ở cả hai bên bờ Đại Tây Dương.
Còn kỳ lạ hơn là cũng tìm thấy hóa thạch của cùng một loài khủng long
trên cả hai lục địa.
Vào đầu thế kỷ 20,
các nhà địa chất đã giải thích cách sự sống vượt qua đại dương
bằng cách tưởng tượng rằng có những cây cầu đất liền đã từng tồn tại giữa chúng.
Người ta cho rằng những cây cầu này dần dần tan rã
và đã biến mất từ lâu giữa những làn sóng.
Nhưng có một mẩu bằng chứng đã thuyết phục Wegener
rằng quan điểm khoa học đang thắng thế hẳn phải sai lầm...
Bằng chứng đó chính là Trái Đất.
Tại sao một dãy núi lại vượt được ngăn cách đại dương
để tiếp tục trên một lục địa khác?
Và tại sao bạn có thể tìm thấy cùng một dạng hoa văn đặc trưng giống nhau
trong những lớp đá ở cả Brazil và Nam Phi?
Và một điều nữa...
phải dưới điều kiện như thế nào mà cây nhiệt đới có thể phát triển
trên những vùng hoang mạc lạnh lẽo ở Vùng Bắc Cực?
Wegener kết luận rằng chỉ có một lời giải logic duy nhất cho câu đố này...
Hẳn đã từng phải có 1 siêu lục địa duy nhất trên Trái Đất.
Ông đặt tên cho nó là Pangaea.
Vậy Wegener trở thành điểm nóng của khoa học thế giới, phải không?
Không hẳn.
Hầu hết các nhà địa chất chế giễu lý thuyết về trôi dạt lục địa của Wegener.
Họ ưa thích những cây cầu đất liền tưởng tượng của họ
để bác bỏ các bằng chứng của Wegener.
Làm thế nào, họ nói, mà cả một một lục địa có thể băng qua lớp đá cứng chắc của lòng đại dương?
Wegener không có câu trả lời thuyết phục nào cả.
Ông trở thành trò cười cho cả giới khoa học;
một kẻ bị xa lánh tại các hội thảo khoa học.
Bất chấp điều này, Wegener vẫn tiếp tục đấu tranh cho ý tưởng của mình,
thực hiện những cuộc thám hiểm mạo hiểm để thu thập bằng chứng.
Trong 1 lần, ông tìm thấy các đồng nghiệp bị kẹt trên một tảng băng mà không có thức ăn.
Trên đường trở về, ông bị lạc trong một trận bão tuyết.
Khoảng vài ngày sau ngày sinh nhật thứ 50, ông biến mất,
không bao giờ biết rằng, sớm thôi,
ông sẽ được minh oan và được nhìn nhận
như là một trong những nhà địa chất vĩ đại nhất trong lịch sử.
Các nhà khoa học cũng là con người.
Chúng tôi cũng có những điểm mù và những định kiến.
Khoa học là một cơ chế để loại bỏ chúng.
Vấn đề là, chúng tôi không phải lúc nào cũng trung thành với các giá trị cốt lõi của khoa học.
Hiếm người biết điều này rõ hơn Marie Tharp.
Giờ là năm 1952, và Marie đang kiên nhẫn chịu đựng những lời chỉ trích
của các đồng nghiệp trong khoa Địa chất học.
Những tấm bằng về địa chất và toán học của bà không có mấy ý nghĩa gì với họ.
Bruce Heezen, một nghiên cứu sinh đến từ Iowa,
vừa trở về từ một chuyến thám hiểm dài ngày
để lập bản đồ đáy biển bằng sóng siêu âm.
Cô giải quyết đám này hộ tôi được chứ?
Bruce, xem này.
Chúng--chúng đều khớp với nhau cả. Có một thung lũng tách giãn khổng lồ
chạy dọc theo đáy biển Đại Tây Dương
A, trời ơi, Marie, thôi nào. Đây lại là chuyện vớ vẩn của đàn bà nữa rồi.
Cô gặp rắc rối với những người khác ở đây chưa đủ hay sao?
Cái này nghe chẳng khác gì thuyết trôi dạt lục địa cả.
Cô muốn bị giống Wegener hay sao?
Nhưng Marie đã không bị làm cho nản lòng.
Nhiều năm sau đó, khi Marie và Bruce
đặt một tấm bản đồ các tâm chấn động đất dưới lòng biển lên một bàn sáng
bên trên một tấm bản đồ đáy biển,
các vụ động đất đều nằm ngay trên thung lũng tách giãn.
Đây chính là bằng chứng hùng hồn cho thuyết trôi dạt lục địa của Wegener
Heezen giờ đã biết rằng Marie đã luôn đúng ngay từ đầu.
Cùng nhau, họ tạo ra tấm bản đồ thực sự đầu tiên của Trái Đất,
bao gồm cả đáy đại dương.
Chúng ta cuối cùng đã sẵn sàng để đọc cuốn tự truyện của Trái Đất.
Hãy đưa Con Tàu của Trí Tưởng Tượng
tới một phần của thế giới nơi trước giờ vẫn là cấm địa với hầu hết chúng ta.
Hai phần ba của Trái Đáy nằm bên dưới hơn 300 mét nước biển.
Nó là một vùng đất mới rộng lớn và phần lớn chưa được khám phá.
Ai cũng biết dãy Alps hoặc dãy Rockies,
nhưng một vài trong số những dãy núi đáng kinh ngạc nhất trên thế giới lại bị khuất khỏi tầm nhìn.
Bên dưới 1.000 mét nước, chúng ta tiến vào một thế giới nơi không có ánh mặt trời.
Ẩn giấu trong bóng tối, là một thế giới của những kỳ quan.
Đây là dãy núi ngầm dài nhất trên thế giới,
Sống núi giữa Đại Tây Dương.
Nó chạy vòng quanh Trái Đất như đường may trên một quả bóng chày.
Quá khứ là một hành tinh khác,
nhưng hầu hết chúng ta còn không biết hết hành tinh của ngay lúc này.
Chúng ta không thấy những dãy núi trong lòng nước.
Đây là thế giới mà Marie Tharp là người đầu tiên hình dung ra.
Đỉnh núi cao nhất ở đây
vượt hơn 4 km so với đáy biển.
Cũng có cả những dãy núi và hẻm núi trải dài nữa.
Chúng ta đang tiến vào Rãnh Mariana, khe vực sâu nhất trên Trái Đất,
với độ sâu hơn 10 km.
Nó được tạo thành khi các lực kiến tạo
đẩy phần đáy biển xuống bên dưới mảng lục địa cạnh bên.
Số người đã đặt chân lên Mặt Trăng còn nhiều hơn số người đã tới đây.
Áp lực ở đây là mức kinh khủng 11 tấn trên mét vuông.
Ở sâu thế này dưới lòng đại dương
giống như là có 50 máy bay Boeing 747 cùng xếp đè lên người bạn.
Ấy vậy nhưng ở dưới tận đây, sự sống vẫn bắt rễ.
Việc ánh sáng mặt trời không thể xuống sâu thế này dưới lòng đại dương
không có nghĩa rằng ở dưới đây không có ánh sáng.
Rất nhiều giống loài dưới mặt nước tỏa sáng trong bóng tối,
thông qua một quá trình có tên “phát quang sinh học”.
Lịch sử lâu dài làm động vật đất liền, cư dân của thế giới đầy ánh sáng mặt trời,
chưa chuẩn bị cho chúng ta những dạng sống đa dạng đến tuyệt vời
như tiến hóa đã tạo ra dưới lòng biển sâu.
Vì không có ánh sáng mặt trời dưới này,
không hề có quá trình quang hợp.
Điều đó có nghĩa là không có thực vật làm nguồn thức ăn,
ấy vậy nhưng, ở đây, trong thế giới của bóng đêm vĩnh cửu,
vẫn có một chuỗi thức ăn rất phát triển.
Nó bắt đầu với một quá trình có tên gọi “hóa tổng hợp”.
Những sinh vật kích thước siêu vi này
đã học cách ăn được những thứ đổ ra từ các miệng núi lửa đó...
một hỗn hợp độc hại có tên hydro sulfua.
Đám khói đen kịt, dày đặc đó
cung cấp năng lượng hóa học giúp vận hành sự sống ở đây.
Những động vật giáp xác nhỏ ăn đám vi khuẩn,
và những con động vật lớn hơn lại ăn đám động vật giáp xác.
Một ngày nào đó, ở một Trái Đất của tương lai,
những dãy núi này rất có thể sẽ nổi lên trên mặt nước.
Các lực kiến tạo vẫn tiếp tục định hình lại hành tinh của chúng ta.
Tương lai cũng là một hành tinh khác.
Cũng một miệng núi lửa như thế này đã tạo ra quần đảo Hawaii nhiều triệu năm trước đây.
Chúng ta sống trên lớp vỏ mỏng trên cùng của một chảo lửa sôi sục.
Tại trung tâm hành tinh của chúng ta, có một lõi sắt.
Nó được bao bọc trong một lớp vỏ sắt lỏng lớn hơn.
Bọc lấy những phần này là lớp vỏ Manti.
Nó là một lớp đá, nhưng cực nóng và lỏng.
Như một nồi súp đặc đun trên lò than rực lửa,
lớp vỏ Manti luôn sôi sùng sục.
Điều gì khiến chúng chuyển động không ngừng?
Hai lý do.. lượng nhiệt còn lại từ khi Trái Đất hình thành,
và sự phân rã của các nguyên tố phóng xạ trong lõi Trái Đất.
Và cái lớp ngoài cùng--lớp vỏ này,
nơi bạn và tôi và tất cả mọi người chúng ta biết sống--
chỉ dày như một lớp vỏ trên một quả táo.
Lớp vỏ Manti kéo lớp vỏ cứng chắc bên trên chuyển động cùng với nó.
Lớp vỏ thì chống lại bởi chúng lạnh và cứng chắc.
Thỉnh thoảng, sự đối nghịch này chạm đến điểm giới hạn.
Khi điều đó xảy ra, động đất xuất hiện.
Không phải vì ai đó đã làm điều sai trái và đang bị trừng phạt;
mà là bởi những lực ngẫu nhiên, tuân theo những định luật của tự nhiên.
Cảm giác của chúng ta về sự ổn định của Trái Đất chỉ là một ảo giác
vì sự ngắn ngủi của cuộc sống của chúng ta.
nếu chúng ta có thể nhìn hành tinh của mình trên đúng tỷ lệ thời gian của nó,
nơi những thay đổi lớn phải tốn hàng triệu năm để thực hiện xong,
chúng ta sẽ thấy nó như sinh thể chuyển động không ngừng mà nó thực sự là.
Đây là thế giới của cuối Kỷ Tam Điệp,
khoảng 200 triệu năm trước đây.
Anh bạn nhỏ đó ư?
Đó là một trong những tổ tiên xa của chúng ta.
Nó sống ở Newark, New Jersey.
Bất kể bạn có đi đến đâu trên Trái Đất...
những thế giới đã mất được chôn vùi ngay dưới chân bạn.
50 hoặc 100 triệu năm trước,
kể cả những nơi trông có vẻ bình thường nhất
cũng đã chứng kiến những thay đổi vĩ đại.
Khu vực Palisades này là một kỷ vật còn lại từ sự chia tách của siêu lục địa Pangaea.
Các đợt núi lửa phun trào đã tạo ra những vách núi này
cũng đồng thời dẫn đến cuộc đại tuyệt chủng tiếp theo đó--
thứ đã kết thúc thế giới của Kỷ Tam Điệp.
Nhưng một thảm họa tuyệt chủng đối với một giống loài
lại là một cơ hội vàng cho một loài khác.
Vụ tuyệt chủng Kỷ Tam Điệp cho một loài đã tồn tại khá lâu
cơ hội để giành lấy trung tâm sân khấu.
Loài khủng long đã sống tốt được 170 triệu năm.
Khi đó, Ấn Độ còn là một hòn đảo.
Nó bò dần về phía Bắc với tốc độ một vài cm mỗi năm,
trong cuộc hội ngộ tuy chậm chạp nhưng không thể tránh được giữa nó và Châu Á
Và rồi, một lần nữa,
lớp đá nóng chảy bên dưới bề mặt Trái Đất
lại trào ra và nhấn chìm một vùng rộng lớn của Tây Ấn Độ.
Đòn nốc-ao cuối cùng thực sự đúng là từ trên trời rơi xuống.
Hiếm loài động vật nào nặng hơn 45 kg có thể sống sót qua các thảm họa của cuối Kỷ Phấn trắng.
Đám mây bụi mang màn đêm và sự lạnh lẽo tới cho mặt đất hàng tháng trời.
Đám khủng long hoặc chết cóng hoặc đói mà chết.
Nhưng có những loài động vật nhỏ trốn sâu trong lòng đất.
Và khi chúng chui ra...
chúng phát hiện ra những con quái vật thường săn đuổi và dọa nạt chúng đã biến mất.
Trái Đất trở thành Hành tinh của các loài động vật có vú.
Và Trái Đất vẫn tiếp tục sự thay đổi không ngừng của nó.
Nơi đây từng một thời là hoang mạc nơi không gì có thể mọc được.
Hơn 2,5 triệu km vuông chỉ có cát và muối,
khắc nghiệt hơn bất cứ môi trường nào trên Trái Đất ngày nay.
Nhiệt độ ban ngày đủ nóng để nướng được bánh mì.
Và nó thấp hơn mực nước biển tới gần 1,6 km,
vậy nên áp suất khí quyển cao hơn khoảng 50% mức chúng ta quen thuộc ngày nay.
Khó có thể nghĩ ra một môi trường nào ít hứa hẹn cho sự sống hơn thế.
Vậy nhưng đây lại là đáy của khu vực Địa Trung Hải,
vào 5,5 triệu năm trước, trước khi nó trở thành biển.
Trái Đất không bao giờ ngừng chuyển động quá lâu.
Lớp đập tự nhiên ở phía Tây của đáy biển sâu này mất dần,
có thể là do động đất.
Và những trận đại hồng thủy bắt đầu.
Lượng nước lớn khổng lồ ào ạt đổ vào
với tốc độ gấp 40.000 lần thác Niagara,
biến một vùng sa mạc rộng lớn trở thành biển Địa Trung Hải...
... trong chỉ không đến một năm.
Khi đó vẫn chưa có con người nào để chứng kiến cơn hồng thủy khổng lồ này,
hay để chiêm ngưỡng vẻ đẹp mà nó tạo ra.
Cùng lúc đó, cách nửa vòng thế giới,
một eo biển khổng lồ chia cách Bắc và Nam Mỹ
cho phép những dòng biển chảy thẳng từ Đại Tây Dương vào Thái Bình Dương.
Các lực kiến tạo dần dần kéo hai nửa lục địa này về lại với nhau,
đóng eo biển đó lại và tạo thành eo đất Panama.
Điều này thay đổi lại toàn bộ quy luật dòng hải lưu trên thế giới;
thứ, đến lượt nó, lại tác động đến khí hậu trên toàn cầu.
Tại Châu Phi, những khu rừng xanh rậm rạp nhường chỗ cho những địa hình trống trải hơn.
Một số loài chuyên biệt tiến hóa để sống trên cây
trở nên tuyệt chủng.
Nhưng, những loài ít chuyên biệt hơn, những loài
có thể tìm được cách để sống bất kể cuộc sống có quăng ra cho chúng những thử thách nào,
tồn tại và tiến hóa.
Các tổ tiên chúng ta từng một thời đào hang sâu dưới lòng đất
để tránh những kẻ săn mồi rình rập trên mặt đất.
nhưng khi loài khủng long bị tuyệt diệt,
chúng bắt đầu xuất hiện dưới ánh sáng mặt trời,
và, trải qua hàng nghìn năm, tạo ra những sự sống mới trên những cành cây.
Chúng tiến hóa ngón cái có thể chạm được vào các ngón khác
để chuyền được từ cành này sang cành kia trên những tán cây,
nơi mọi nhu cầu của chúng đều được đáp ứng.
Chúng đồng thời cũng có thể đứng thẳng người mà đi, nhưng chỉ trong khoảng cách ngắn.
Với nhiều cây xung quanh như vậy, chúng không cần phải đi xa.
Nhưng khi khí hậu lạnh hơn,
và cây cối bắt đầu thưa dần,
những đồng cỏ rộng lớn xuất hiện,
và các tổ tiên chúng ta buộc phải di chuyển trên chúng để kiếm thức ăn.
Bạn cần đến một bộ kỹ năng khác hẳn
để tồn tại được trên các xavan.
Trước đây,
bạn có thể ngồi yên trên cành cây và quan sát những con thú họ mèo dữ tợn kia
từ một khoảng cách an toàn.
giờ bạn đang phải chơi trên cùng chiến trường nguy hiểm với chúng.
Những kẻ sống sót
là những kẻ tiến hóa được khả năng đi được những khoảng cách xa bằng hai chân sau
và chạy được khi cần thiết.
Điều này làm thay đổi cách họ nhìn thế giới.
Bàn tay và cánh tay không còn bị vướng bận vào công việc di chuyển nữa.
Chúng được tự do để thu thập thức ăn, cầm lấy gậy và xương.
Chúng có thể được dùng làm vũ khí và công cụ.
Thử nghĩ về nó mà xem...
Một thay đổi về địa hình
trên một mảnh đất nhỏ xíu cách đó cả nửa vòng thế giới
thiết lập lại mọi dòng hải lưu.
Châu Phi trở nên lạnh hơn và khô hơn.
Hầu hết cây cối không thể chịu được kiểu khí hậu mới.
những loài linh trưởng sống trên cây phải tìm kiếm những nơi ở khác;
và trước khi bạn kịp nhận ra,
họ đã đang dùng những công cụ của mình để thay đổi cả hành tinh.
Trái Đất đã định hình con đường số phận của nhân loại,
nhưng lực kéo vô hình từ các thế giới xa xôi cũng vậy.
Các hành tinh có tác động đến số mệnh chúng ta,
nhưng không phải theo cách bạn thường nghĩ đâu.
Lực kéo vô hình của Sao Kim-- tuy nhỏ nhưng gần--
và của Sao Mộc-- tuy ở xa nhưng mạnh mẽ--
làm bẻ nghiêng trục Trái Đất về bên này rồi bên kia...
và làm thay đổi rất nhẹ hình dáng quỹ đạo của nó.
Điều này làm định kỳ làm thay đổi lượng ánh sáng mặt trời
tại phần rìa lục địa băng ở Vùng Bắc cực.
Đôi lúc chúng khiến mùa hè ở đó lạnh hơn,
và các sông băng mở rộng dần xuống phía Nam
từ năm này qua năm khác,
nghiền nát và bào mòn và bẻ vụn mọi thứ trên đường đi của nó.
Đó là thứ chúng ta vẫn gọi là một kỷ băng hà.
Đôi lúc khác, các thay đổi về trục và quỹ đạo của Trái Đất
lại khiến mùa hè ở Bắc Cực nóng hơn,
và những sông băng tan chảy và lui về dần.
Tưởng tượng xem các tổ tiên chúng ta đã phải xoay sở tháo vát đến thế nào
mới có thể sống sót qua những thay đổi căn bản về khí hậu đến thế.
Với mỗi thời kỳ băng hà,
các mảng băng lớn dần tỷ lệ nghịch với mực nước biển.
Mực nước biển thế giới giảm đến hơn 121 mét,
lộ ra những diện tích đất rộng lớn xung quanh các lục địa.
15 đến 25.000 năm trước,
có một thời kỳ các mảng băng rút lui,
để lộ ra một cây cầu đất liền tạm thời.
Cánh cổng đến với nửa kia của thế giới được mở ra.
Những nhóm người du cư vượt qua trên những cây cầu đó
tới Bắc và một số vùng Nam Mỹ.
Khoảng 10.000 năm trước,
sự thay đổi đột ngột của khí hậu và mực nước biển
mới dừng lại.
Một giai đoạn khí hậu mới và nhẹ nhàng hơn bắt đầu.
Đó là giai đoạn mà chúng ta vẫn đang sống ngày nay đây.
Khi những mảng băng lớn tan chảy,
mực nước biển dâng lên tới mức như hiện tại,
và các dòng sông mang phù sa từ những vùng cao nguyên
để xây nên những đồng bằng châu thổ rộng lớn nơi chúng gặp biển.
Ở những vùng đất màu mỡ đó, chúng ta học được một cách sống mới...
cách trồng trọt, cách tạo ra thức ăn, và hơn thế nữa.
Với hầu hết chúng ta, điều này có nghĩa là sự kết thúc cho hàng ngàn năm du cư.
Cách các hành tinh kéo nhẹ nhau,
cách lớp da của Trái Đất chuyển động,
cách những chuyển động đó ảnh hưởng tới khí hậu,
và sự tiến hóa của sự sống và trí thông minh--
chúng kết hợp với nhau để cho chúng ta những công cụ
để biến lớp bùn của những đồng bằng châu thổ đó
thành những nền văn minh đầu tiên.
Không có gì tuyệt hơn một thời kỳ gian băng,
một khoảng nghỉ êm dịu giữa những kỷ băng hà.
Và tin tốt là
thời kỳ này được ước tính là sẽ kéo dài đến 50.000 năm.
Thật là một giờ nghỉ tuyệt vời cho giống loài chúng ta.
Chỉ có một vấn đề thế này.
Chúng ta không có vẻ có thể dừng đốt những cái cây bị chôn vùi
suốt từ tận Kỷ Than đá đó
dưới dạng than đá;
và những gì còn lại của các động vật giáp xác cổ đại,
dưới dạng dầu mỏ và khí đốt.
Nếu muốn, chúng ta có thể hoàn toàn bình yên vô sự về mặt khí hậu.
Thay vào đó, chúng ta lại đang thải cacbon dioxit vào bầu khí quyển
với một tốc độ mà Trái Đất chưa từng thấy
kể từ những đại thảm họa khí hậu trong quá khứ,
những sự kiện đã dẫn đến những vụ đại tuyệt chủng.
Chúng ta có vẻ không thể dứt mình ra khỏi cơn nghiện
đốt những loại nhiên liệu sẽ sớm đem trở lại dạng khí hậu
lần cuối cùng được nhìn thấy bởi loài khủng long;
một thứ khí hậu sẽ nhấn chìm các thành phố ven biển của chúng ta,
và tàn phá môi trường
và hủy diệt khả năng tạo thức ăn của chúng ta.
Trong suốt những lúc đó, Mặt trời rực rỡ
vẫn đổ xuống vô tận nhiều những dòng năng lượng sạch, miễn phí
hơn mọi nhu cầu chúng ta cần.
Tại sao chúng ta không thể thu lấy tài khéo léo và sự quả cảm
của những thế hệ đi trước chúng ta?
Loài khủng long không bao giờ biết trước được tảng thiên thạch đó đang đến.
Chúng ta thì có thể viện cớ gì được?
Có một dãy hành lang trong Tòa Nhà của Sự tuyệt chủng
mà, ngay lúc này, đang được bỏ trống và vô danh.
Cuốn tự truyện của Trái Đất vẫn đang tiếp tục được viết.
Có một khả năng là cái kết của câu chuyện sẽ nằm ở đó.
Xin chúc mừng.
Bạn đang sống.
Có một sợi chỉ liền mạch
đã nối dài suốt hơn 3 tỷ năm
kết nối chúng ta với dạng sống đầu tiên từng chạm đến thế giới này.
Cứ nghĩ về việc vô số các tổ tiên của chúng ta đã phải mạnh mẽ, khôn khéo và may mắn đến đâu
để tồn tại đủ lâu
để truyền lại thông điệp sự sống cho các thế hệ kế tiếp
và kế tiếp...
và kế tiếp nữa,
suốt hàng trăm triệu lần...
trước khi đến lượt chúng ta.
Đã có quá nhiều con sông phải vượt qua,
quá nhiều hiểm họa rình rập trên đường.
Thú dữ ăn thịt, nạn đói, dịch bệnh,
những phán đoán sai lầm, những mùa đông kéo dài,
hạn hán, lũ lụt và bạo lực.
Còn chưa kể đến những vụ chấn động thỉnh thoảng lại xuất hiện
từ trong chính hành tinh của chúng ta,
và những tia chớp hủy diệt giáng xuống từ bầu trời.
Bất kể chúng ta đến từ đâu hay cha mẹ chúng ta là ai,
chúng ta là hậu duệ của những kẻ đã sống sót qua những thảm họa không tưởng.
Mỗi chúng ta là một người chạy
trong một cuộc đua tiếp sức dài nhất và nguy hiểm nhất từng có,
và, ngay lúc này, chúng ta đang giữ cây gậy tiếp sức trong tay mình.
Quá khứ là một hành tinh khác.
Và tương lai cũng vậy.
Khoảng 250 triệu năm nữa kể từ giờ,
nhiều nhà địa chất học nghĩ rằng các lục địa trên Trái Đất
sẽ lại thống nhất một lần nữa.
Tất cả những vẻ đẹp này sẽ biến mất
và Trái Đất của chúng ta vào lúc này
cũng sẽ trở thành một trong những thế giới đã mất.
Động cơ vĩ đại của lực kiến tạo mảng không quan tâm đến sự sống.
và các thay đổi nhỏ trong trục và quỹ đạo của Trái Đất cũng vậy,
và cả các vụ va chạm thỉnh thoảng xuất hiện
với các thế giới khác cũng vậy.
Các quá trình này không hề có khái niệm gì về việc có gì đã xảy ra
trong suốt hàng tỷ năm trên bề mặt hành tinh của chúng ta.
Chúng không quan tâm.
Mỗi chúng ta chỉ là một sinh thể tí hon
cưỡi trên lớp da ngoài cùng của một hành tinh thuộc dạng nhỏ bé
đi khoảng một vài chục vòng quanh ngôi sao gần nhà.
Những thứ sống lâu nhất trên Trái Đất
cũng chỉ tồn tại được bằng một phần triệu
tuổi thọ của hành tinh chúng ta.
Vậy nên, tất nhiên những sinh thể đơn độc
sẽ không thấy được những quy luật chung...
của những sự thay đổi lục địa...
khí hậu...
tiến hóa.
Việc chúng ta hiểu được dù chỉ một chút về nguồn gốc của mình
cũng là một trong những thắng lợi lớn về trí tuệ và lòng dũng cảm của con người.
Chúng ta là ai và tại sao chúng ta ở đây chỉ có thể được hé lộ
bằng cách xâu kết mọi thứ của bức tranh toàn cảnh,
bao trùm suốt hàng nghìn năm...
hàng triệu giống loài...
và vô vạn thế giới.
Ở góc nhìn này, không ngạc nhiên khi thấy
rằng chúng ta là một bí ẩn với chính chúng ta, và rằng
bất chấp sự giả vờ của chúng ta,
chúng ta còn xa mới là chủ nhân thực sự của ngôi nhà nhỏ bé này.
Dãy hành lang này không có tên trước cửa
để đánh dấu kỷ nguyên của nó, và chúng ta hiện vẫn chưa biết
giống loài thất bại nào sẽ được lưu niệm lại trên những bức tường của nó.
Những gì xảy ra ở đây, trong vô số cách, cả lớn và nhỏ,
vẫn đang được viết bởi chúng ta,
ngay lúc này.